Gebelikte Şeker Yüklemesi (Glukoz Tolerans Testi) Ne Zaman Yapılır?
Gebelik diyabeti, hamilelik döneminde ortaya çıkan kan şekeri yüksekliğidir. Bu durumun erken tanısı hem anne hem de bebek sağlığı açısından büyük önem taşımaktadır. Glukoz tolerans testi, gebelik diyabetinin taranması için kullanılan standart yöntemdir.
Gebelik Diyabeti Nedir?
Gebelik diyabeti, hamilelik süresince vücudun yeterli insülin üretememesi veya üretilen insülini etkili kullanamaması sonucu gelişen metabolik bir bozukluktur. Hamilelik hormonları insülin direncine neden olarak kan şekerinin yükselmesine yol açabilmektedir.
Gebelik diyabeti tanı almadan bırakılırsa hem anne hem de bebek için ciddi komplikasyonlara neden olabilmektedir. Makrozomi denilen iri bebek doğumu, zor doğum, preeklampsi ve erken doğum bu komplikasyonlar arasındadır.
Glukoz Tolerans Testi Ne Zaman Yapılır?
Standart uygulamada glukoz tolerans testi gebeliğin 24 ile 28. haftaları arasında yapılmaktadır. Bu dönem, gebelik diyabetinin sıklıkla ortaya çıktığı zaman dilimidir. Tüm hamilelere bu dönemde tarama yapılması önerilmektedir.
Ancak bazı risk faktörleri taşıyan kadınlarda test daha erken yapılabilmektedir. Önceki gebelikte gebelik diyabeti öyküsü, obezite, birinci derece akrabada diyabet varlığı ve daha önce iri bebek doğurmuş olma erken tarama gerektirir.
Testin Uygulanma Yöntemleri
Glukoz tolerans testi iki aşamalı veya tek aşamalı olarak uygulanabilmektedir. İki aşamalı yöntemde ilk aşamada 50 gram glukoz yükleme testi yapılır. Aç olma şartı aranmadan 50 gram glukoz içirilir ve bir saat sonra kan şekeri ölçülür.
Eğer bir saatlik değer 140 mg/dL ve üzerindeyse ikinci aşamaya geçilir. İkinci aşamada 100 gram glukoz ile test uygulanır. Bu test en az 8 saat açlık sonrası yapılır ve dört saatlik süreçte toplam dört kez kan alınır.
Tek Aşamalı Test Yöntemi
Bazı merkezlerde tek aşamalı 75 gram glukoz tolerans testi uygulanmaktadır. Bu yöntemde en az 8 saatlik açlık sonrası 75 gram glukoz içirilir ve açlık, birinci saat ve ikinci saat kan şekeri değerleri ölçülür.
Tek aşamalı testte gebelik diyabeti tanısı için açlık kan şekerinin 92 mg/dL ve üzeri, birinci saat değerinin 180 mg/dL ve üzeri veya ikinci saat değerinin 153 mg/dL ve üzeri olması gerekmektedir.
Teste Hazırlık
Glukoz tolerans testine doğru hazırlanmak güvenilir sonuçlar için önemlidir. Test öncesi üç gün boyunca normal karbonhidrat alımına devam edilmelidir. Düşük karbonhidratlı diyet yapmak yanlış sonuçlara neden olabilmektedir.
Test sabahı erken saatlerde yapılmalıdır. Hamile kadının rahat oturarak bekleme süresini geçirmesi önerilmektedir. Sigara içilmemeli ve fiziksel aktiviteden kaçınılmalıdır.
Sonuçların Değerlendirilmesi
İki aşamalı testte 100 gram glukoz yüklemesi sonucunda ölçülen dört değerden en az ikisinin normalin üzerinde olması gebelik diyabeti tanısı koydurur. Carpenter ve Coustan kriterlerine göre eşik değerler açlık 95, birinci saat 180, ikinci saat 155, üçüncü saat 140 mg/dL olarak belirlenmiştir.
Tek bir değer yüksek bulunursa bozulmuş glukoz toleransı olarak değerlendirilir ve yakın takip gerektirir.
Gebelik Diyabeti Tanısı Konduktan Sonra
Gebelik diyabeti tanısı alan kadınlarda tedavi genellikle beslenme düzenlemesi ve egzersiz ile başlatılır. Kan şekeri takibi evde yapılır. Yaşam tarzı değişiklikleri ile kan şekeri kontrol altına alınamazsa insülin tedavisi gerekebilmektedir.
Gebelik diyabeti olan kadınlar daha sık prenatal kontrollere çağrılır. Fetüsün büyümesi ultrason ile takip edilir. Doğum sonrası altı ila on iki hafta sonra tekrar glukoz tolerans testi yapılarak tip 2 diyabet açısından değerlendirme yapılır.
Sonuç
Glukoz tolerans testi, gebelik diyabetinin erken tanısı için vazgeçilmez bir tarama yöntemidir. Tüm hamilelerin 24-28. haftalarda bu testi yaptırması önerilmektedir. Erken tanı ve uygun tedavi ile gebelik diyabetinin olumsuz etkileri büyük ölçüde önlenebilmektedir.