Zatürre Aşısı Olmak Gerekli Midir?

Zatürre yani pnömoni, akciğerlerin enfeksiyonudur ve dünya genelinde önemli bir ölüm nedenidir. Özellikle çocuklar ve yaşlılar için ciddi bir tehdit oluşturan zatürre, aşılama ile önemli ölçüde önlenebilir. Peki zatürre aşısı kimler için gereklidir ve ne kadar koruma sağlar?

Zatürre Nedir ve Neden Tehlikelidir?

Zatürre, akciğerlerdeki hava keseciklerinin iltihaplanmasıdır. Bakteriler, virüsler veya mantarlar zatürreye neden olabilir. En sık neden olan bakteri Streptococcus pneumoniae yani pnömokok bakterisidir.

Zatürre hafif geçirilebileceği gibi yaşamı tehdit edici de olabilir. Yüksek ateş, öksürük, nefes darlığı ve göğüs ağrısı başlıca belirtilerdir. Ciddi vakalarda solunum yetmezliği, sepsis ve ölüm görülebilir.

Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre zatürre beş yaş altı çocuklarda en önemli ölüm nedenlerinden biridir. Yaşlı ve kronik hastalar da yüksek risk altındadır. Aşılama bu riskleri önemli ölçüde azaltır.

Zatürre Aşısı Türleri

Pnömokok enfeksiyonlarına karşı iki ana aşı türü bulunmaktadır. Polisakkarit aşı olan PPSV23 ve konjuge aşılar olan PCV13, PCV15 ve PCV20 kullanılmaktadır. Her aşının koruma kapsamı ve endikasyonları farklıdır.

PPSV23 aşısı 23 farklı pnömokok serotipine karşı koruma sağlar. İki yaş üzeri çocuklar ve yetişkinlerde kullanılır. Ancak bağışıklık hafızası oluşturmada konjuge aşılar kadar etkili değildir.

Konjuge aşılar daha güçlü ve uzun süreli bağışıklık sağlar. PCV13 on üç serotipe, PCV15 on beş serotipe ve PCV20 yirmi serotipe karşı korur. Bebeklerden yetişkinlere kadar geniş yaş aralığında kullanılabilir.

Kimler Zatürre Aşısı Yaptırmalıdır?

Zatürre aşısı belirli risk grupları için özellikle önemlidir. Altmış beş yaş ve üzeri tüm yetişkinler aşı olmalıdır. Yaşlılarda bağışıklık sistemi zayıflar ve zatürre komplikasyon riski artar.

İki yaş altı tüm bebekler rutin aşılama programı kapsamında pnömokok aşısı almalıdır. Bu aşılar bebekleri invazif pnömokok hastalıklarından korur. Menenjit, bakteremi ve zatürre riski önemli ölçüde azalır.

Kronik hastalığı olanlar da aşılanmalıdır. Kalp hastalığı, akciğer hastalığı, diyabet, kronik böbrek hastalığı ve karaciğer hastalığı olan bireyler yüksek risk altındadır. HIV enfeksiyonu ve diğer bağışıklık sistemi bozuklukları da aşı endikasyonudur.

Sigara İçenler ve Alkol Kullananlar

Sigara içmek pnömokok enfeksiyonu riskini artırır. Sigara akciğerlerin savunma mekanizmalarını zayıflatır ve bakteri yerleşimini kolaylaştırır. Bu nedenle sigara içenler zatürre aşısı yaptırmalıdır.

Kronik alkol kullanımı da risk faktörüdür. Alkol bağımlılığı bağışıklık sistemini baskılar ve enfeksiyona yatkınlığı artırır. Bu kişilerde zatürre daha ağır seyredebilir.

Aşı Ne Kadar Koruma Sağlar?

Pnömokok aşıları yüksek koruma oranına sahiptir. Konjuge aşılar invazif pnömokok hastalıklarına karşı yüzde 80-90 oranında koruma sağlar. Zatürre vakalarının önemli bir kısmını önler.

Aşı tüm zatürre vakalarını önleyemez çünkü zatürre farklı etkenlerle de oluşabilir. Ancak en sık neden olan pnömokok bakterisine karşı güçlü koruma sağlar. Aşılı kişilerde hastalık gelişse bile genellikle daha hafif seyreder.

Aşı Şeması Nasıl Uygulanır?

Bebeklerde pnömokok aşısı üç veya dört doz halinde uygulanır. İlk dozlar iki, dört ve altıncı aylarda verilir. Pekiştirme dozu 12-15 aylık dönemde yapılır.

Altmış beş yaş üzeri yetişkinlerde aşı şeması daha önce aşı olup olmadığına göre değişir. Daha önce hiç aşı olmayanlar tek doz PCV20 veya PCV15 ardından PPSV23 alabilir. Güncel kılavuzlar tek doz PCV20'yi tercih etmektedir.

Risk grubu yetişkinlerde aşılama daha erken yaşta başlar. On dokuz yaş üzeri risk faktörü olan kişiler değerlendirilmelidir. Doktor kişinin durumuna göre uygun aşı şemasını belirler.

Aşının Yan Etkileri

Pnömokok aşıları genel olarak güvenlidir. En sık görülen yan etkiler enjeksiyon yerinde ağrı, kızarıklık ve şişliktir. Bu belirtiler genellikle birkaç gün içinde geçer.

Hafif ateş, halsizlik ve kas ağrısı görülebilir. Ciddi alerjik reaksiyonlar çok nadirdir. Daha önce pnömokok aşısına şiddetli alerji geçirenlerde tekrar aşı yapılmamalıdır.

Aşı Olmamanın Riskleri

Zatürre aşısı olmamak ciddi sonuçlar doğurabilir. Aşısız bireylerde invazif pnömokok hastalıkları daha sık görülür. Pnömokok menenjiti kalıcı beyin hasarına ve ölüme yol açabilir.

Hastane yatışı gerektiren zatürre vakaları aşılanmamış kişilerde daha fazladır. Yoğun bakım ihtiyacı ve mekanik ventilasyon riski artar. Aşılama bu komplikasyonları büyük ölçüde önler.

Grip Aşısı ile İlişkisi

Grip zatürre riskini artırır. Grip virüsü akciğer savunmasını zayıflatır ve bakteriyel enfeksiyona zemin hazırlar. Bu nedenle zatürre aşısı ile birlikte grip aşısı da önerilir.

Her iki aşı aynı anda farklı kollardan yapılabilir. Risk gruplarında hem grip hem pnömokok aşılaması maksimum koruma sağlar. Yıllık grip aşısı unutulmamalıdır.

Sonuç

Zatürre aşısı özellikle risk grupları için hayati öneme sahiptir. Yaşlılar, kronik hastalar, bağışıklık sistemi zayıf bireyler ve bebekler mutlaka aşılanmalıdır. Aşı güvenlidir ve ciddi yan etkileri çok nadirdir. Zatürrenin önlenebilir bir hastalık olduğu unutulmamalı ve önerilen aşılar zamanında yaptırılmalıdır. Aşılama konusunda sorularınız için sağlık kuruluşuna başvurmanız önerilir.